Over Divine

Deze auteur heeft nog geen informatie verstrekt.
So far Divine has created 19 blog entries.

Buren van de Abdij hebben Gent veranderd

Eerste schepen van Gent en buurman Filip Watteeuw zei in een terugblik tijdens het feest voor 15 jaar Buren van de Abdij dat we als Buren veel te bescheiden zijn.

 “Jullie focussen je louter op wat je betekend hebt voor de buurt maar je hebt niet alleen de buurt veranderd maar ook de stad. Jullie beseffen niet hoe vaak er naar jullie verwezen is geworden in Gentse bestuurlijke kringen. Voor de Buren van de Abdij heette het dat je de sleutel van zo’n gebouw niet zomaar kan toevertrouwen aan een groep burgers: zoiets doe je niet want dat loopt toch altijd verkeerd af. Jullie hebben bewezen dat het wel kan. Dit was doorbraak die de manier van kijken op diepgaande participatie in Gent heeft veranderd.”

Later bevestigde de burgemeester, Mathias Declercq, die ons eveneens met een bezoek vereerde, Watteeuws uitspraak, zeggende dat die onderling afgesproken was. Watteeuws uitspraak is betekenisvol en misschien al te lovend. Maar ze geeft wel aan dat het voor een burgervereniging belangrijk is kwaliteitsvol te handelen en betrouwbaar te zijn.

Voorts zei Watteeuw dat hij heel graag in Macharius-Heirnis woont en dat dit ook, ten dele, te wijten is aan de Buren. “Jullie maken van deze buurt een gemeenschap die aan elkaar hangt. Onder meer door jullie zal ik hier nooit meer weggaan.” Waarna samen het glas geheven werd.

 

Foto: Christine White

2022-07-03T10:23:16+02:001 juli 2022|Abdij, Buurt, Herberg|

Geslaagde oogoperatie in het Spaans Kasteel

In de zeventiende eeuw stond aan het hoofd van het Spaans Kasteel (de enorme militaire vesting op de plaats van de vroegere abdij en een deel van haar dorp) een militair gouverneur of castellano. Dit was een hoge officier van adel, rechtstreeks benoemd door de hoogste regeringskringen in Madrid. Een van de laatste gouverneurs van die eeuw was Francis Pardo, die  bijna blind was door grijze staar. Daardoor berustte het feitelijk bevel bij een plaatsvervangende luitenant en dreigde ontslag voor de gouverneur.

Aan de Citadel was er minstens één chirurgijn of heelmeester verbonden, maar die kon hem niet helpen. In 1674 verbleef een reizende ‘oogmeester’, Lotharinger van geboorte, enkele dagen in Gent. Volgens getuigen kon hij “met zulke behendigheid de ogen pellen van personen die al jaren het zicht totaal verloren waren, dat hij hun in enkele dagen het zicht teruggaf”. Ook bij gouverneur Pardo slaagde de operatie waarbij de troebele lens uit het lenskapsel werd verwijderd. Daarna zag de ‘blinde’ opnieuw licht en kon hij weer voorwerpen onderscheiden, zij het wazig. Deze ‘operatie’ die ook al in de middeleeuwen werd toegepast, was een zeer oude techniek die in het Verre Oosten en ook in de Oudheid, onder andere bij de Romeinen, was gekend.

 

‘Oogmeesters’ en ‘steensnijders’, die bijvoorbeeld blaasstenen verwijderden, waren goed betaalde rondreizende specialisten, die behendigheid aan durf paarden. Ingrepen mislukten geregeld of leidden na korte tijd tot (grote) problemen en zelfs overlijden. Daarom verbleven ze meestal maar enkele dagen in een bepaalde stad. In september 1351 opereerde de Duitse geneesheer Jan van Mainz, die in Doornik op doorreis was, Gilles Li Muisis, de oude abt van de Sint-Maartensabdij en een goede bekende van de abt van Sint-Baafs. Met een fijne zilveren naald verwijderde de Duitser het verharde hoornvlies van zijn patiënt, die heel blij was met zijn herwonnen zicht.

Marc Hanson

llustraties:
Fragment van een illustratie uit Ophtalmodouleia , 1583. Bron: Bibliothèque interuniversitaire de santé.
Jan Van Mainz opereert Gilles Li Muisis uit Tractatus quartus, ca 1353 van Li Muisis. Bron: Koninklijke Bibliotheek van België.

2022-06-29T14:13:07+02:0029 juni 2022|Abdij, Historisch|

Mach-H in actie op 18 en 19 juni

Vorig jaar koos de buurt voor het wijkbudgetproject Mach-H dat onze wijk groener en warmer wil maken. Dit weekend zal Mach-H samen met Gents MilieuFront ongeveer 40 geveltuinen in de Heirniswijk aanleggen. Het zal een bedrijvigheid van jewelste zijn: tegels uitbreken, kabels vastmaken en allerlei bloemen aanplanten. De aanleg van de geveltuintjes in de Machariuswijk is voor begin oktober.

De vijftig wijkbewoners die een gevelbankje aanvroegen, kunnen dit en volgend weekend hun bankje afhalen. Samen met Gevelbank zullen we deze zondag de eerste bankjes installeren.

In het Lousbergpark is er dit weekend doorlopend ons infopunt, zaterdag vanaf 9u en zondag vanaf 10u telkens tot 17u. Als je ook een geveltuin of gevelbank wil, of een handje wil toesteken bij het realiseren van het project, dan kan je het laten weten aan hallo@mach-h.be. Of dit weekend langskomen bij ons infopunt in het Lousbergpark.

Iedereen is welkom!

Het Mach-H-team

2022-06-16T21:04:00+02:0016 juni 2022|Buurt|

Belangrijk archief in het Spaans Kasteel

In 2018 publiceerde Buren van de Abdij een fraai uitgegeven boek over het Spaans Kasteel. Hierin wordt niet vermeld dat er in deze immense dwangburcht gedurende jaren een belangrijk archief werd bewaard: het Trésor de Flandre of de oorkonden van de graven van Vlaanderen (1086-1559). Omdat de graven en gravinnen geen vaste residentie hadden, reisde ook hun oorkondenschat (een verzameling van juridisch belangrijke documenten op perkament) mee met de grafelijke hofhouding en administratie. Belangrijke bewaarplaatsen waren onder andere Brugge, Rupelmonde en Rijsel.

Vanaf het einde van de zestiende eeuw werd dit waardevolle archief in slechte omstandigheden bewaard in de toren van het Gentse belfort en in de Sint-Baafskathedraal. Daarom werd het in 1600 naar een archiefruimte in het Spaans Kasteel overgebracht. Op 9 maart 1678 veroverden Franse troepen de stad en drie dagen later gaf ook de burcht zich over. Toen de Fransen de collectie confisqueerden bleek dat ze niet met zorg was beheerd. De Spaanse militaire leiding had andere zorgen. Het deel van het archief, vaak in deplorabele toestand, dat de Fransen in Gent achterlieten, werd in 1717 naar het Gravensteen overgebracht, waar de Raad van Vlaanderen zijn zetel had.

Na nog eens talrijke omzwervingen kwam dit archief, dat behoort tot de top van het archiefpatrimonium van de middeleeuwse Lage Landen, rond het midden van de negentiende eeuw in het Rijksarchief Gent terecht. Archivarissen onderscheiden in dit archief vier delen, goed voor in totaal 4055 bestanddeelnummers. Het nieuwe archiefgebouw in de Bagattenstraat biedt sinds 2015 de ruimte om dit rijke, waardevolle archief op een professionele manier aan te pakken. Vanaf januari 2019 worden de charters door een gespecialiseerd bedrijf in Nederland gereinigd, gevlakt, gestabiliseerd en herverpakt. Tegen begin 2022 zullen alle charters materieel behandeld zijn en zullen ze digitaal worden verwerkt. Dit belangrijke project kon gerealiseerd worden dankzij een flinke subsidie van het Fonds Baillet-Latour.

Marc Hanson

illustraties: Rijksarchief Gent

2022-04-19T10:57:14+02:0019 april 2022|Abdij, Historisch|

De abdij verhuurt een ‘stove’

Een ‘stoof’ of ‘stove’ was een laatmiddeleeuws badhuis voor 10 à 15 personen, waar vooral bemiddelde lieden vaak in gezelschap genoten van een warm bad, een drankje en een hapje, een gezellig gesprek, een zacht bed en soms meer. Sommige stoven waren inderdaad verdoken bordelen. Er waren stoven voor mannen, vrouwen of beide seksen, met warmwaterbaden of droge warmte. Verwarming gebeurde met open haarden of, efficiënter, met dure tegelkachels. De populariteit van de badhuizen in de steden bereikte een piek in de vijftiende eeuw. Gent telde er toen een veertigtal, ongeveer evenveel als Brugge, bekend vanwege zijn badhuiscultuur.

In de vijftiende eeuw bezat de Sint-Baafsabdij de stove Clinckerspoort, ondergebracht in een groot huis aan de bekende Proostvijver op de Visserij, een deel van het Sint-Baafsdorp. Via de nabije Schelde kon het gebruikte badwater geloosd worden en een waterstraatje dat uitgaf op de rivier zorgde voor discretie. Vanaf oktober 1405 huurde Jan de Winne de stove voor een termijn van zes jaar van de aalmoezenier van de abdij. Hij betaalde hiervoor 12 groten tournoois per week. Vanaf mei 1407 onderverhuurde Jan de stove voor 2, 5 jaar aan het echtpaar Daniel van der Heeken en Aachte van Scaloen voor 16 groten tournoois per week. Hij deed zijn naam dus alle eer aan.

Eind vijftiende eeuw werd de stove omgebouwd tot een gewoon woonhuis. Niet uitzonderlijk. Veel badhuizen werden rond die tijd of nog iets later omgebouwd tot woonhuizen of kleine brouwerijen. Als gevolg hiervan zijn er amper restanten van die kleine middeleeuwse badhuizen. Illustraties in handschriften en later in gedrukte boeken geven ons wel een impressie ervan.

Marc Hanson

illustraties:
Fragment van een illustratie uit de Codex Manesse, 1300-1340. Bron: Universitätsbibliothek Heidelberg
Badhuisscène uit Factorum Dictorumque Memorabilium des Valerius Maximus, 1475. Bron: Wikipedia

2022-03-06T13:34:55+01:006 maart 2022|Abdij, Historisch|

Baafse monniken in bad?

De (Baafse) benedictijnenmonniken namen veel over van de Romeinen, maar niet hun badcultuur in grote, mooi ingerichte badhuizen. Die luxe en aandacht voor het sterfelijk lichaam paste niet bij hun sobere levenswijze. De monniken schonken weinig aandacht aan lichaamshygiëne. Ze vonden het belangrijker de binnenkant, de ziel te reinigen.
Bij de Baafse monniken werd het baden herleid tot een bescheiden ritueel: in het lavatorium of wasplaats wasten ze hun handen vooraleer ze de kerk binnen gingen en ook vóór de maaltijden in de refter. In de Sint-Baafsabdij ligt het lavatorium dan ook in het midden van de oostelijke pandgang, op gelijke afstand van kerk en refter.

In navolging van artsen uit de oudheid zoals Hippocrates en Galenus was baden iets helends, enkel voor zieke monniken. Het bad(huis) bevond zich in of dicht bij de ziekenzaal. Aangezien de meeste monniken gedurende het jaar wel eens ziek werden of deden alsof, konden ze toch heel af en toe een warm bad nemen. De ziekenbroeder strooide vooraf geurige en vooral geneeskrachtige kruiden in het warme badwater. Die werden soms voorgeschreven door een dure arts en geleverd door een Gentse apotheker. Gewend aan soberheid zal de badende monnik misschien des te meer genoten hebben van het weldadige water.

Marc Hanson

illustraties:
Tekening van Michael Wolgemut uit de Kroniek van Neuremberg. Bron: Wikimedia.
Zicht op de abdij met het lavatorium omcirkeld. Bron: Google Earth

2022-02-13T13:13:45+01:0010 februari 2022|Abdij, Historisch|

Waarom is de refter van de Sint-Baafsabdij zo groot?

‘Waarom zo’n grote refter voor twee dozijn monniken?’ vroeg een bezoeker me eens tijdens een rondleiding. ‘Het prestige van abdijen leidde tot grote gebouwen’ heb ik toen geantwoord. ‘Denk bijvoorbeeld ook aan de kerk, de ziekenzaal en de kapittelzaal.’ Maar er is meer. De monniken zaten maar aan één kant en met wat afstand van elkaar aan de tafels, die in een langwerpige u-vorm waren opgesteld. Dat vergemakkelijkte de bediening en de monniken aten toch zwijgend en luisterend naar de voorlezing uit de Bijbel of een ander religieus boek. De voorlezer stond in een nis, die zowel van buiten als van binnen goed te zien is. Soms waren er ook (veel) meer aanwezigen, bijvoorbeeld belangrijke gasten bij feesten of plechtigheden.

Het grote gebouw (40m lang, 10,5m breed en 18m hoog) hield in de winter de koude noordenwind tegen, een functie die in de meeste abdijen voor de kerk, het grootste gebouw, was weggelegd. Die grote gebouwen, rond een min of meer vierkante ruimte opgetrokken, zorgden ook voor de nodige veiligheid en afscheiding van de wereld rondom. Naast prestige, veiligheid en efficiëntie, was er ook de symbolische waarde. De refter was groot omdat er een belangrijke gebeurtenis werd herdacht: het Laatste Avondmaal.

Marc Hanson

illustratie: Suso’s Horologium Sapientiae, Koninklijke Bibliotheek van België.
foto’s: Eddy De Geest

2022-01-17T11:06:15+01:0017 januari 2022|Abdij, Historisch|

De yogi van de abdij delen…

De yogagroep van de Buren van de Abdij schenkt 300 euro aan zowel Hand-in-Hand, de lokale vluchtelingenorganisatie, als het sociaal restaurant De Sluis-Onze Thuis (in de Kasteellaan). Het initiatief kwam van onze yogaleraar Pankaj Sharma die over de jaren een deel van zijn yoga-inkomsten hiervoor opzij had gelegd. “Het strookt met mijn overtuiging dat je altijd een deel van je inkomen moet delen met wie het moeilijker heeft. Dat is goed voor de vrede in de samenleving.” Pankaj’ visie strookte met die van de yogagroep die ook een duit in het zakje deed. Voortaan leggen we voor elke bijdrage van vier euro per les één euro opzij voor maatschappelijke noden. Indien je wil deelnemen aan de yogagroep laat het weten aan vandaele.john@skynet.be. Er zijn enkele plaatsen beschikbaar.

2022-01-06T15:44:34+01:0031 december 2021|Yoga|

Ons Congolese wijkbos groeit

De werkgroep Wijkbos organiseerde na haar wijkboswandeling, in november, die 800 euro opbracht, op zaterdag 11 december een bomenverkoop op de Lousbergmarkt. Op zes uur tijd werd er voor 1100 euro aan bomen verkocht – goed voor 2200 bomen in het Congolese herbebossingsproject Faja Lobi van onze voormalige wijkbewoner Jurgen Heytens. De interesse van de bezoekers was groot. Dank u wel, Lousbergmarkt!!

Eind december vernamen we tevens dat stad Gent ons, in het kader van de projectsubsidies ‘Gentenaars zonder Grenzen’ 4000 euro toekent om de uitbouw van boslandbouw in het kader van Faja Lobi te ondersteunen. De jury vond het project “een voorbeeld in de manier waarop we de link leggen tussen de eigen wijk en het project in Congo”.

2022-01-02T13:14:00+01:0030 december 2021|Faja Lobi Wijkbos|

Beste wensen uit 1906

Deze oude nieuwjaarskaart met een zicht op de Sint-Baafsabdij was bestemd voor juffrouw Fernande Heymans uit de ‘Rue van Hulthem’ in Gent. Het jaartal 1906 is versierd met stekelige hulstblaadjes. De gevleugelde klokken luiden het nieuwe jaar in. Centraal in de uitsnede zien we het opgeknapte en van zijn begroeiing ontdane lavatorium van de Sint-Baafsabdij.

Wenskaarten voor nieuwjaar met stadsgezichten waren in de Belle Epoque eerder uitzondering dan regel. Men zag toen liever snoezige dieren, kleurrijke bloemen en landschappen, schattige kindjes of mensen met wensen enz. De allereerste prentbriefkaarten werden gedrukt rond 1870. Dertig jaar later begon men, geholpen door de verbeterde fotografie- en druktechnieken, massaal prentbrief- en nieuwjaarskaarten te drukken en te versturen, ook in België. Al vrij snel werden ze booming business in steden als Brussel, Gent en Oostende.

Voor de prentbriefkaarten (vanaf circa 1840) waren geporseleinde kaarten in de mode, bedoeld als commercieel drukwerk. Deze kaarten kregen hun glanzend of porseleinachtig uitzicht omdat men ze met een typische steendruktechniek op speciaal bewerkt karton of papier drukte. In navolging van de zakelijke  ‘porseleinkaarten’ begonnen genootschappen en verenigingen (in Gent bijvoorbeeld de dierentuin, de lantaarnaanstekers, de burgerwacht en de reinigingsdienst) een mooie kaart aan te bieden ter gelegenheid van het nieuwe jaar. Die traditie werd dan op haar beurt door particulieren overgenomen: ze stuurden elkaar hun beste wensen via de post.

De jaarwisseling stond al bol van soms zeer oude tradities: feesten, vuurwerk, goede voornemens, het drinken van een borrel, een feestmaal enz. Nu waren er ook nog nieuwjaarskaarten bijgekomen. Deze traditie neemt nu wel af door de vele mogelijkheden om snel digitale wensen te sturen.

Marc Hanson

Illustraties
nieuwjaarskaart Sint-Baafsabdij: privécollectie Ph. Bockstael
nieuwjaarskaart Bonne Année: privécollectie imagesmusicales
porseleinkaart: collectie Huis Van Alijn
nieuwjaarskaart lantaarnaanstekers: collectie Huis Van Alijn

2022-01-06T15:42:46+01:0030 december 2021|Abdij, Historisch|
Ga naar de bovenkant