Destijds in de Sint-Baafsabdij en het Spaans Kasteel

Er is de afgelopen eeuwen nogal wat gebeurd in de Sint-Baafsabdij en het Spaans Kasteel. Heel wat illustere figuren zijn ‘gelokaliseerd’ op deze plaats aan de samenvloeing van Leie en Schelde. Buur Dirk Ketelaere heeft een korte chronologie gemaakt.

811
Karel de Grote inspecteert de vloot gebouwd om de eerste invallen van de Noormannen tegen te houden.

Vanaf 1007
Sint-Lievensbedevaart op 28 juni.

1012
Dood van Macharius in de abdij.

1340
Geboorte van Jan van Gent (John of Gaunt), zoon van Edward III (stichter van de orde van de Kousenband) en Filippa van Henegouwen in de abdij. Edward III werd in Gent (Jacob van Artevelde) uitgeroepen tot koning van Frankrijk). Stichter van het koninklijk huis van Lancaster, zijn zoon Hendrik IV was koning van Engeland (1399-1413). Door allerlei familiebanden (diverse huwelijken) stamt de koninklijke familie van hem af.

1369
Huwelijk tussen Filips de Stoute (Bourgondiƫ) en Margaretha van Male in de abdijkerk. Vlaanderen verbonden met Bourgondiƫ.

1557
Gaspard de Coligny (Franse edelman en admiraal) gevangengenomen na de belegering van Saint-Quentin (oorlogen tussen Karel V en Frans I). Opgesloten in
Spaans kasteel. Leest daar de Bijbel, hoorde nieuws over Maarten Luther en correspondeerde met Calvijn. Vrij na de betaling van een losprijs. Koos voor het calvinisme en werd een leider van de hugenoten. In 1572 in Parijs neergeschoten en twee dagen later tijdens de Bartholomeusnacht vermoord. (beeld in Parijs rue de Rivoli).

1567
Egmond en Hoorn (edellieden in de Nederlanden). Beschuldigd van landverraad en gearresteerd (9 november). In Gent gevangen gezet in het kasteel. Ondervraagd door de Raad van Beroerten.

1576
11 november: Inname van het Spanjaardenkasteel na de ondertekening van de Pacificatie van Gent.

1917
Keizer Wilhelm II bezoekt op 24 december de ruĆÆne van de abdij.

1975
9 juni: Koningin Fabiola woont ā€œ Mariken van Nieumeghenā€ bij in de abdij.

Decor van verschillende filmproducties:

Floris: Jeugdserie in Nederland (Paul Verhoeven ā€“ Rutger Hauer) 1969 uitgezonden.

The White Queen: dramaserie (2013) van de BBC die zich afspeelt tijdens de
Rozenoorlogen in Engeland. Met o.a Veerle Baetens en Lize Feryn

Lā€™oeuvre au noir: film (1988) van AndrĆ© Delvaux. Gebaseerd op het werk van
Marguerite Yourcenar.

Deze lijst is slechts een greep uit de vele gebeurtenissen die zich hebben afgespeeld in en rond de Sint-Baafsabdij en het Spaans Kasteel… zal zeker nog aangevuld kunnen worden in de toekomst!

2023-11-15T18:35:03+01:0015 november 2023|Abdij, Buurt, Historisch|

OekraĆÆne bij de Buren

Buren van de Abdij zijn een buurtvereniging, een collectief van Gentse burgers, maar dat belet ons niet om over het muurtje te kijken…

naar de grote wereld. Daarom verwelkomen we graag van tijd tot tijd een gemeenschap van nieuwe Gentenaren op de prachtige site waar we actief mogen zijn (de Sint-Baafsabdij, herberg Macharius en de groene ruimte ertussen).

Deze projecten zijn dan per definitie een ontmoeting: leden van de betrokken gemeenschap maken kennis met de oudste site van Gent en het actieve burgerleven in onze wijk. Andere Gentenaren leren iets over een groep medeburgers met een specifieke migratieachtergrond en over de culturele rijkdom die onze stad herbergt.

De verwelkoming kan en mag allerlei vormen aannemen: woorden, muziek, eten, beelden,… De uitwerking van de ontmoeting gebeurt in overleg met vertegenwoordigers van de betrokken gemeenschap.

Deze editie werken we met Gentse OekraĆÆners, meestal mensen die recent op de vlucht gingen voor het geweld in hun land. Dit keer bevat het project een tentoonstelling ‘On bothĀ sides’ in samenwerking met Historische Huizen, een panelgesprek en een keukentafelgesprek terwijl we ‘vareniki’ maken en eten.

Vrijdag 13 oktober t/m 22 oktober – Sint-Baafsabdij
Tentoonstelling: On both sides

De oorlog in OekraĆÆne heeft het leven van vele mensen veranderd. Buren van de Abdij en Historische Huizen Gent nodigen vijf mensen uit om hun vaak heel persoonlijke reflectie van die grote schok met ons te delen in het oudste gebouw van Gent, de site van de Sint-Baafsabdij.

Kyrylo verhaalt in een tragikomische en originele beeldtaal over zijn verblijf in Gent. De Gentse fotograaf Emiel Vandenabeele brengt met een heel eigen fotografie het leven in het OekraĆÆne-in-oorlog in beeld. Oorlogsfotograaf Oleksander Mugala levert fotoā€™s aan heel wat westerse media en exposeert een selectie van dat werk in de abdijreft Lisaā€™s tentoonstelling van tekeningen weerspiegelt haar emoties en herinneringen nadat ze gedwongen werd haar huis in Donbass te verlaten vanwege de oorlog. Haar werken laten een diep persoonlijke en emotionele ervaring zien van het verhuizen naar een ander land en een gevoel van verlangen naar haar verloren thuis. De 16-jarige Grisha vertelt met een poĆ«tische en korte animatiefilm over zijn vlucht naar Gent.

Op vrijdag 13 oktober om 18u opent de tentoonstelling met een vernissage in de abdij. Vanaf dan tot en met zondag 22 oktober zijn de werken te bezichtigen op vrijdag, zaterdag en zondag, telkens van 14u tot 18u.

Zaterdag 14 oktober 15:00 – Herberg Macharius
Vareniki-vertellingen: keukentafelgesprek met OekraĆÆense en andere Gentenaren

ā€œVarenikiā€ zijn een populair OekraĆÆens gerecht van deegwaarbolletjes met groenten en vlees. Die bereiden we op 14 oktober, samen met OekraĆÆners en Belgen, aan een grote tafel in herberg Macharius.

Intussen praten we over de ervaringen van de Gentse OekraĆÆeners in onze regio en hoe ze het voorbije anderhalf jaar ervaren hebben. Deze bijzondere culinaire en menselijke ervaring vindt plaats in het kader van de OekraĆÆense tiendaagse die de Buren van de Abdij organiseren, samen met partners.

Woensdag 18 oktober 20:00 – Herberg Macharius
Een gesprek: Perspectieven op OekraĆÆne, land in oorlog

John Vandaele gaat in gesprek met mensen met bijzondere OekraĆÆense ervaringen.

Ihor Vitenko, de hoofdverpleger van het Gentse UZ en OekraĆÆense dokter, vertelt over hoe hij zijn landgenoten bijstaat, medisch en anders, in de beproevingen van het voorbije anderhalf jaar.

Boomverzorger-en export Paul T. Luttik praat over hoe hij de toegetakelde ecosystemen van OekraĆÆne, samen met de lokale bevolking, een helende hand toesteekt met boomplantacties.

De jonge Belgische journalist Johannes Decat deelt met ons hoe OekraĆÆne benomen is door een ā€˜oorlogscultuurā€™.

Kinderpsychologe en therapeute Valentina Vozna bespreekt hoe haar werk beĆÆnvloed wordt door de oorlog. Vozna staat heel wat gevluchte OekraĆÆners mentaal bij vanop afstand, via Instagram. Ze schreef een boek over haar werk.

2023-09-19T18:34:32+02:0019 september 2023|Abdij, Eten & drinken, Expositie, Gesprek, Herberg, Kunst, Nieuws|

Stilte ontbijt in de Sint-Baafsabdij

Op zondag 8 oktober organiseren Buren van de Abdij en Historische Huizen Gent een uniek stilte ontbijt in de refter van de Sint-Baafsabdij.

Het verzorgde en eerlijke ontbijt start, in stilte gelijk de monniken, om 07:30 stipt (dit om de sereniteit niet te verstoren). Na het eerste uur versoepelen we de strenge regels die de monniken kregen opgelegd en kunnen we een babbeltje gaan slaan met onze buren aan tafel. Naast een heerlijk ontbijt genieten we ook van de prachtige zonsopkomst die wij rond 08:00 verwachten.

Stilte ontbijt in de Sint-Baafsabdij.
Van 07:30 stipt tot 10:00.
Prijs: 15,00ā‚¬

Reserveer nu een plaats voor het ontbijt! Dit kan via deze link.
ps: maximaal 4 plaatsen per persoon.

2023-09-19T17:16:08+02:0019 september 2023|Abdij, Eten & drinken, Historisch, Nieuws|

Lauden… 5 klassieke concerten in de Sint-Baafsabdij

Om alvast in de agenda te noteren voor de komende maanden! Lauden bij valavond. Met deze twist op de liturgische traditie presenteren Buren van de Abdij en Historische Huizen Gent een prachtige reeks van vijf klassieke concerten tegen het wondermooie decor van de eeuwenoude Sint-Baafsabdij. De stuk voor stuk lokaal ingebedde ensembles brengen elk hun eigenzinnige lofzang op de kracht van klassieke muziek. Zij brengen passie, verbeelding en intimiteit gekoppeld aan muzikaal hoogstaande repertoires. Voor meer info en reservaties… volg deze link.

Het programma:
25.06.2023 Trio Malatya
30.07.2023 GUSO Strijkkwartet
27.08.2023 Lucete Trio
24.09.2023 Duo Deseo
22.10.2023 Seraphine Stragier & Tim Vandenbergh

2023-06-15T14:33:19+02:0019 mei 2023|Abdij, Muziek|

We starten ons zestiende onthaaljaar in de abdij met een knal

Op 1 april opent de Sint-Baafsabdij haar deuren voor het eerst dit jaar. Een week later, op Pasen, starten ook de Buren hun onthaaldienst – voor het zestiende jaar op rij! Op 1 april om 11u30 organiseren we een persmoment waarin we een aantal vernieuwingen willen aankondigen. Vooraan staat de versterkte samenwerking tussen Historische Huizen (Stad Gent) en de Buren van de Abdij. Voortaan werken stad en Buren niet enkel complementair aan elkaar. we doen ook dingen samen ā€“ onder meer een reeks avondconcerten, genaamd de Lauden – en verdiepen zo de burgerparticipatie in de werking van onze stad. Om dat kracht bij te zetten, schreven we samen een ā€˜charterā€™ waarin we beschrijven hoe we die verdiepte samenwerking zien. Komende zaterdag zullen we de tekst van het charter ook publiek voorlezen.

Voor het eerst in tien eeuwen wordt de abdijtuin met een proefopstelling toegankelijk gemaakt voor rolstoelgebruikers. Ook de bijen die de Buren al ruim tien jaar kweken, kregen de voorbije winter een nieuw ā€˜huisā€™. Tot slot komt er een nieuwe bezoekersgids in het Nederlands, Frans en Engels die gratis ter beschikking wordt gesteld van de bezoekers. Buren en stad moedigen geĆÆnteresseerde burgers ook aan om onthaalmedewerkers te worden in dit oudste gebouw van Gent.

2023-03-31T12:12:57+02:0031 maart 2023|Abdij|

Keizer Wilhelm II bezoekt de Sint-Baafsabdij in 1917

Wilhelm II blijft bekend als de dictatoriale keizer van Duitsland, die zijn oorlogszuchtige militaire top weinig in de weg legde in de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog. In november 1918 kreeg hij asiel in het neutrale Nederland. Daar leidde hij tot aan zijn overlijden in 1941 een verplicht anoniem en politiek neutraal bestaan, eerst in het kasteel van Amerongen, dan in Huis Doorn, nu een museum.
Op terugweg van het front in Frankrijk bracht Keizer Wilhelm II een bezoek aan Gent, net voor kerstmis, op 23 december 1917. Gent was tijdens de Eerste Wereldoorlog de hoofdplaats van Etappegebied 4, onder bevel van het vierde Duitse leger, en dus het basiskamp bij uitstek voor het IJzerfront. Daarom waren er permanent minstens tienduizend Duitse militairen in de stad gelegerd. Twee dagen voor zijn bezoek aan Gent, op 15 december, was aan het Oostfront een wapenstilstand gesloten tussen de Centralen en de bolsjewieken van Lenin. Het krijgsverloop was op het moment van het bezoek aan Gent al vrij uitzichtloos voor de Duitse troepen.
Volgens Virginie Loveling, in haar bekend dagboek over de oorlog, was het nieuwe Sint-Pietersstation, waar zijn trein rond 13.00 uur aankwam, door soldaten afgesloten voor het publiek. Wilhelm II had een gevolg van tien autoā€™s en bezocht die dag het Gravensteen, de kathedraal en de ruĆÆnes van de Sint-Baafsabdij. De gelovige keizer was behalve in militaire zaken ook geĆÆnteresseerd in geschiedenis en aardrijkskunde.

Op een foto uit de collectie van het Londense Imperial War Museum zien we de keizer in het gezelschap van hoge officieren in de pandgang dichtbij de gedenkplaat uit 1905 voor Auguste Van Lokeren, de redder van de abdij. Hij staat op het punt zijn handtekening te plaatsen in het gulden boek dat klaarligt op het muurtje. Het kostte de keizer enige moeite om zijn rechterhandschoen uit te trekken want tijdens zijn geboorte was een zenuw in zijn schouder aangetast. Daardoor was zijn linkerarm misvormd en verlamd. Alles ligt er nog vrij netjes bij na de grote schoonmaak van de ruĆÆnes naar aanleiding van de Wereldtentoonstelling van 1913 in Gent. Op de achtergrond staat de ondertussen al lang dichtgemetselde deur naar de vroegere sacristie open.

Op een tweede foto poseren twee Duitse soldaten voor het lavatorium van de abdij. De ruĆÆnes waren na overleg met de Etappecommandant vanaf 17 oktober 1914 gratis toegankelijk voor cultuurminnende Duitse officieren en soldaten.

 

Marc Hanson

lllustraties:
Bladmuziek ‘Eine Kaiserparade’. Bron: www.imagesmusicales.be
Foto “Bezoek aan de Sint-Baafsabdij”. Bron: Ā© IWM Q 52813
Foto van twee Duitse soldaten uit het boek “Gent in de Grote Oorlog” van Denis Pieters, uitgeverij De Klaproos

Ā 

2023-03-16T11:02:04+01:0015 maart 2023|Abdij, Historisch|

Baafse boeken en kleuren

In de late middeleeuwen bewaarde de Sint-Baafsabdij enkele honderden perkamenten manuscripten. Deze kostbare handschriften waren beschermd door stevige houten boekbanden waarvan de voorkant meestal met leder bekleed was. Ze werden liggend opgeborgen in koffers of kasten om het weerbarstige perkament vlak te houden. Daarom was er geen titel op de rug van het boek zoals nu het geval is. Het merken en catalogeren van de boeken bezorgde de bibliothecaris ook heel wat hoofdbrekens want vaste, uniforme klasseringssystemen bestonden toen nog niet.
Prior en bibliothecaris Olivier de Langhe bezat rond 1450 een imposante privƩbibliotheek die zelfs groter was dan de gemeenschappelijke. Zijn boeken waren gemerkt met een letter en een cijfer. De code begon telkens met een gouden, een zwarte, een rode of een blauwe letter. Het goud was voorbehouden voor zijn eigen werken in het Latijn en het Middelnederlands. Het zwart was voor de boeken van de school die tot 1524 aan de abdij was verbonden. De boeken met de rode en blauwe merktekens had hij uit de gemeenschappelijke bibliotheek gelicht. De manuscripten daar waren immers van die kleurindicaties voorzien.

Naast de manuscripten lieten abten al rond 1200 cartularia (verzamelbundels van afschriften van originele oorkonden) aanleggen, waarvan de boekband een kleur of stempel kreeg. Zo wisten de gebruikers direct om welke oorkonden het ging: van andere abdijen, van pausen, bisschoppen of vorsten. Zeer veel originele boekbanden zijn om allerlei redenen, bijvoorbeeld slijtage of uit de mode, verloren gegaan. Enkele mooie banden, onder andere van abt Rafaƫl de Mercatel, bleven bewaard in de bibliotheek van UGent.

Ook de Gentse stadsadministratie gebruikte cartularia. Zo konden schepenen en hun klerken gemakkelijk informatie over juridische en politieke kwesties in het schepenhuis opzoeken. De originele oorkonden werden veilig in archiefkoffers achter slot en grendel in het belfort bewaard. Die cartularia werden naar de kleur van hun boekband genoemd. Zo was er het Rooden boeck (begonnen begin vijftiende eeuw), het Witten boeck, Groenen boeck en Swarten boeck. De originele boekbanden zijn niet bewaard.

Marc Hanson

Illustraties: manuscripten uit de bibliotheek van Rafaƫl de Marcatel, Universiteitsbibliotheek Gent

2022-11-29T10:24:14+01:0027 november 2022|Abdij, Historisch|

Bastaardzonen met een kerkelijke topfunctie

Tijdens het hele ancien regime klommen vorstelijke bastaardzonen vaak op tot hoge kerkelijke functies. Een mooi voorbeeld hiervan zijn drie bastaardkinderen van de lang regerende Bourgondische hertog Filips de Goede (+1467). De eerste was de bibliofiele en humanistische RaphaĆ«l de Mercatellis (+1508) die opklom tot abt van de Sint-Baafsabdij. Uitzonderlijk is hij niet de geschiedenis ingegaan als een ā€˜van BourgondiĆ«ā€™, maar onder de familienaam van de Italiaanse echtgenoot van zijn moeder, Bernardo Mercatelli di Mercatello een Venetiaanse handelaar die in Brugge woonde. De tweede was de eveneens bibliofiele David van BourgondiĆ« (+ 1496). Hij werd de militante en machtige bisschop van het uitgestrekte bisdom Utrecht. De derde, Filips van BourgondiĆ« ā€“ Blaton (+ 1524) bracht het tot admiraal van de Nederlanden en werd daarna verkozen tot bisschop van Utrecht.
Het inzetten van bastaardzonen in kerkelijke en politieke en militaire topfuncties had veel te maken met de snelle expansie van het Bourgondische landencomplex in de vijftiende eeuw. Die buitenechtelijke kinderen waren steunpilaren op wie de hertog van BourgondiĆ« kon rekenen om zijn dynastieke en politieke (territoriale) ambities te realiseren. Die realisatie ging veel vlotter wanneer abten van belangrijke abdijen en bisschoppen van invloedrijke bisdommen de hertogen onvoorwaardelijk trouw waren en bleven. Door hun degelijke opleiding aan het Bourgondische hof en door hun eventuele studie aan een universiteit – de Mercatel behaalde een doctoraat in Parijs – waren ze meestal goed voorbereid op die topfuncties. Daarom werden ze vaak ingezet als diplomaten om geschillen tussen Kerk en Staat te ontmijnen. Via schenkingen en leningen kwamen ze ook geregeld tegemoet aan de logistieke en financiĆ«le noden, veroorzaakt door de geldverslindende Bourgondische oorlogen en hofhouding. Op 25 januari 1488 leende abt de Mercatellis 1200 pond par. uit aan Maximiliaan van Habsburg om de troepenmonstering tegen Gent te betalen. Uiteraard werden die abten en bisschoppen verondersteld voor de hertogen te bidden en te laten bidden, processies te organiseren, hun begrafenis luister bij te zetten enz.
Ze bleven natuurlijk ook zelf niet met lege handen achter. Zij en hun respectieve families werden begiftigd met allerlei privileges, mooie geschenken, uitnodigingen voor prestigieuze evenementen, ambten met weinig werk, maar een mooi inkomen. Onder de Habsburgers werd heel dit systeem van geven en nemen verder uitgerold. Onder keizer Karel V vond geen enkele hoge kerkelijke benoeming meer plaats zonder zijn fiat. De officiĆ«le Kerk uitte nauwelijks of geen bezwaren tegen bastaardzonen en ā€“dochters. Zij deed zelf volop mee aan dit eeuwenoude gebruik, dat zelfs tot op vandaag enigszins voortleeft.

Marc Hanson

llustratie: Rogier van der Weyden, Koninklijke Bibliotheek Brussel.

2022-10-29T14:08:24+02:0029 oktober 2022|Abdij, Historisch|

Buren van de Abdij hebben Gent veranderd

Eerste schepen van Gent en buurman Filip Watteeuw zei in een terugblik tijdens het feest voor 15 jaar Buren van de Abdij dat we als Buren veel te bescheiden zijn.

Ā ā€œJullie focussen je louter op wat je betekend hebt voor de buurt maar je hebt niet alleen de buurt veranderd maar ook de stad. Jullie beseffen niet hoe vaak er naar jullie verwezen is geworden in Gentse bestuurlijke kringen. Voor de Buren van de Abdij heette het dat je de sleutel van zoā€™n gebouw niet zomaar kan toevertrouwen aan een groep burgers: zoiets doe je niet want dat loopt toch altijd verkeerd af. Jullie hebben bewezen dat het wel kan. Dit was doorbraak die de manier van kijken op diepgaande participatie in Gent heeft veranderd.ā€

Later bevestigde de burgemeester, Mathias Declercq, die ons eveneens met een bezoek vereerde, Watteeuws uitspraak, zeggende dat die onderling afgesproken was. Watteeuws uitspraak is betekenisvol en misschien al te lovend. Maar ze geeft wel aan dat het voor een burgervereniging belangrijk is kwaliteitsvol te handelen en betrouwbaar te zijn.

Voorts zei Watteeuw dat hij heel graag in Macharius-Heirnis woont en dat dit ook, ten dele, te wijten is aan de Buren. ā€œJullie maken van deze buurt een gemeenschap die aan elkaar hangt. Onder meer door jullie zal ik hier nooit meer weggaan.ā€ Waarna samen het glas geheven werd.

 

Foto: Christine White

2022-07-03T10:23:16+02:001 juli 2022|Abdij, Buurt, Herberg|
Ga naar de bovenkant